palma

Atların görüşü

Yeni çəkdiyim təzə ay

İlk virus

“Creeper” proqramı dünyada ilk kompüter  virusu sayılır. Onu 1971-ci ildə  ABŞ Müdafiə Nazirliyinin Perspektiv Tədqiqatlar Agentliyinin (DARPA) ARPANET3 şəbəkəsinə xidmət göstərən əməkdaşı yazıb. “Creeper” müasir mənada başa düşülən kompüter vürusu olmayıb. Onun yaradıcısı mühəndis  Bob Tomas sadəcə kompüterlər arasına “hərəkət edən” proqram yazmağa cəhd göstərmişdi. O, bu yolla kompüterlərə hansısaı ziyan vurulmasının mümkünlüyünü təsəvvür belə etmirdi.

Kompüterin yaddaşına girən proqram “I’m the creeper, catch me if you can!” məlumatını gəzdirib dərhal digərinə yönəlməyə cəhd edirdi. Creeper TENEX əməliyyat sistemi  ilə çalışan DEC PDP-10  kompüterlərində işləyirdi.  Bu kompüterlər indiki ölçülərlə müqayisədə həddən artıq iri idi. Zəhlətökən və ümumiyyyətlə zərərsiz  virusa qarşı “Reaper” proqramı işlənib hazırlanır. Buna  o zamanın antivirusu desək ,yanılmarıq. Yeri gəlmişkən, həmin illlərdə kompüter proqramlarına münasibətdə “virus” sözü işlənmirdi. “Kompüter virusu” termin kimi sonradan meydana gəlib.

1983-cü ildə Kaliforniyalı tələbə Fred Koen kompüter təhlükəsizliyi məşğələlərində öz- özünə artan və şəbəkəyə virus kimi yayılan proqram yaradır. Həmin proqram xüsusi təhlükəli deyildi. Fred Koen  o zamandan “kompüter virusu” termininin müəllifi sayılır.

İndi virusların yayılması üçün ən əlverişli vasitə internetdir. 2000-ci ildə yaranan “yeni dövrün”  ilk genişmiqyaslı virusu “I LOVE YOU” epidemiyasıdır. O, elektron poçt vasitəsi ilə yayılır. Məktub alan istifadəçı cəlbedici başlığa aldanır, onu açan kimi ziyanverici proqramla üzləşir.

Yeri gəlmişkən, Fred Koen 1987-ci ildə sübut edib ki, kompüter viruslarını  aşkarlayıb qeydə alan 100 %-lik alqoritm yaratmaq mümkün deyil. 

Virusların yaradılması və yayılması

Virus proqramlar 3 məqsədlə yaradılır: intiqam, kommersiya, özünü təsdiq. Virusun aşkar edilməməsi üçün o çox kiçik həcmə malik olmalıdır. Odur ki, virus proqramları çox zaman Asembler proqram dilində yazılır. Kompüter virusları orbitə yetişdi. Hər gün 10-15 yeni növ virus meydana çıxır. Virusların miqdarı həndəsi silsilə üzrə artır. Bunu statistika və real həyat təsdiq edir. 1990-cı ildə təxminən 500 virus, 1992-ci ildə – 3 000, 1994-cü ildə – 5 000, 1996 – 9 000, 1999 – 30 000, 2001 – 50 000, 2004-cü ildə 112 000-dən çox virus məlum idi.

Kompüter viruslarının sayının artması ilk növbədə onunla bağlıdır ki, proqramlaşdırmanı bir qədər öyrəndikdən sonra istənilən şəxs virus yaza bilər. Bu işdə ona leqal və qeyri-leqal ədəbiyyat, virusların yazılması üçün xüsusi proqram təminatı kömək edə bilər. Hətta müxtəlif mutasiya generatorları mövcuddur ki, birinci kurs tələbəsinin yaratdığı sadə virusdan onun köməyi ilə mürəkkəb virus yaratmaq olar.

Virusların yayılması

Şəbəkə və kommunikasiya texnologiyalarında hər bir yenilik virusların yaradılması və yayılması üçün yeni imkanlar, yollar açır. Yaxın vaxtlara kimi viruslar disketlər və digər daşıyıcılar vasitəsi ilə yayılırdı, İnternet viruslar üçün geniş magistral açdı. Kompüter virusları İnternetdə bioloji virusların real dünyada yayıdmasından daha sürətlə yayılır. 2003-cü ildə Slammer “soxulcanı” 10 dəqiqə ərzində 75 min kompüter yoluxdurmuşdu.1999-cu ildə ilk dəfə dünya miqyasında virus epidemiyası yaranmışdı. Melissa virusu on minlərlə kompüteri yoluxdurmuş və 80 milyon dollar ziyan vurmuşdu. Bu insidentdən sonra dünyada antivirus proqramlara böyük tələb yarandı. 2000-ci ilin mayında Melissanın rekordunu bir neçə saat ərzində milyonlarla kompüteri yoluxdurmuş I Love You! virusu təzələdi.
Praktik olaraq virusla “yoluxdurmaq” mümkün olmayan fayl növü qalmamışdır. Artıq mobil telefonları və proqram təminatından istifadə edən dizər qurğuları yoluxduran viruslar da sürətlə yayılır.Virus müəllifləri təkcə texnoloci zəifliklərdən deyil, “psixoloci” zəifliklərdən də istifadə edirlər. Tədqiqatlar göstərmişdir ki, Anna Kournikova, Sean Connery, Julia Roberts, Elvis Presley Lives, Explicit Hot Porn kimi viruslardan əziyyət çəkmiş hər beşinci İnternet istifadəçisi edilmiş xəbərdarlıqlara baxmayaraq həmin adlı qoşma faylları açmışdılar.
Köhnədən ən məşhur virus bulaşma yolu, bir kompüterdən digərinə “disket” ilə fayl atmaq idi. Hal-hazırda isə, kompüter şəbəkələrinin olduqca sıx istifadə edilməsi, hər kəsə açıq fayl arxivləri və internet üzərindəki məşhur qarşılıqlı təsirli mühitlər (IRC, ICQ, Veb kimi) viruslu proqramların yayılması üçün olduqca uyğun mühitlərdir. Ayrıca, e-mail yoluyla gələn proqramların idarəsiz işlədilməsi də bir başqa potensial təhlükə olaraq qarşımızdadır.

" Səni sevirəm"müxtəlif dillərdə

                                                        English : I love you ( male)

Arabic : Ana Behibak ( male)

Arabic : Ana Behibek ( woman )

Arabic : Ib'n hebbak.
Arabic: Ana Ba-heb-bak 
Arabic: nhebuk 
African: Ek het jou liefe 
African: Ek is lief vir jou 
Azerbaijan : Mən səni sevirəm
Bari ( Sundanese language ):Nan nyanyar do

Bari ( Sundanese language ):Nan nyanyar do parik

Basque : Nere Maitea

Bavarian : I mog di narrisch gern

Bengali : Ami tomake bhalobashi.

Berber : Lakh tirikh
Bulgarian : Obicham te

Hungarian : Szeretlek

Hungarian : Szeretlek te'ged

Vietnamese : Em ye u anh (woman to man)

Vietnamese : Toi ye u em

Vietnamese : Anh ye u em (man to woman)

Gel : Tha gradh agam ort

Dutch : Ik houd van jou

Greek : S 'ayapo
Greek : (Ego) philo su (ego is used to underline, highlight)

Danish : Jeg elsker dig

Hebrew : Ani ohev otach ( man woman )

Hebrew : Ani ohev otcha ( man to man )

Hebrew : Ani ohevet otach ( woman woman )

Hebrew : Ani ohevet otcha ( female to male )

Iddish : Ich libe dich

Iddish : Ich han dich lib

Indy : Mai tujhe pyaar kartha hoo

Indian : Nenu Ninnu Premistunnanu

Indonesian : Saja kasih saudari

Indonesian : Saya Cinta Kamu

Indonesian : Saya cinta padamu

Indonesian : Aku cinta padam

Indonesian : Aku sayang enkow

Indonesian : Sayah Chantikan Awah

Irish : taim i 'ngra leat

Icelandic : Eg elska thig

Spanish : Te quiero ( You mean a lot to me )

Spanish : Te Amo ( I Love You )

Italian : ti amo ( spouses , lovers )

Italian : ti voglio bene ( friends, relatives )

Cambodian : Bon soro lanh oon

Canadian French : Sh'teme

Cantonese : Ngo oi ney
Catalan : T'estim ( I love you )

Catalan : T'estim molt ( I love you )

Chinese : Wo ie ni

Korean : Tangsinul sarang ha yo

Korean : Nanun tongshinun sarang hamnida

Kurdish : Ez te hezdikhem

Lao : Khoi huk chau

Latin : Te amo

Latin : Vos amo

Latin : (Ego) amo te (ego to highlight the face)

Latvian : Es tevi Milu (s teh-vih me-lu)

Lithuanian : TAVE MYLIU (ta-ve mee-lyu)

Madrid lingo : Me molas, tronca

Malaysian : Saya cintamu

Malaysian : Saya sayangmu

Maltese : Inhobbok

Mogaukiysky : Konoronhkwa

Navajo : Ayor anosh'ni

German : Ich liebe Dich
Nepali : Ma timilai maya garchu, Ma timilai man parauchu

Norwegian : Eg elskar deg (Nynorsk)

Norwegian : Jeg elsker deg (Bokmaal) (pronounced: yai elske dai)

Ossetian : Aez dae warzyn

Pakistan : Muje se mu habbat hai

Persian : Tora dost daram

Polish : Kocham Cie

Polish : Ja cie kocham

Portuguese : Eu te amo

Rome : Te iu besc

Russian : Ya tebya lyublyu

Serbian : LUBim te.

Serbo-Croatian : volim te

Syrian : BHEBBEK ( woman )

Syrian : BHEBBAK ( male)

Sioux : Techihhila

Slovak : lubim ta

Slovenian : ljubim te

Sudanese : Nan nyanyar do ( I love you )

Sudanese : Nan nyanyar do parik ( I love you )

Swahili : Naku penda (followed by the person's name)

Thai : Ch'an Rak Khun

Thai : Phom Rak Khun

Tunisian : Ha eh bak

Turkish : Seni seviyorum

Urdu : Mujge tumae mahabbat hai

Uzbek : Man seni sevaman

Wales : Rwyn dy garu di.

Wales : Yr wyf i yn dy garu di (chwi)

Farsi (Persian ): doostat dAram

Filipino : Mahal ka ta

Philippine : Iniibig Kita

Finnish : Mina rakastan sinua

Flemish : Ik zie oe geerne

French : Je t'aime

Friezsky : Ik hou fan dei

Hindi : Mae tumko pyar kia ( Hindi - language spoken in the nothern states of India)

Hindi : My tumko pyar karta hu

Hindi : Main tumse pyar karta hoon.

Hindi : Ham Tomche Payer Kortahe

Hindi : Mai tumse peyar karta hnu.

Hopi : Nu 'umi unangwa'ta

Croatian : Ljubim te

Czech : miluji te

Czech : miluju te ( colloquial form)

Scottish Gaelic : Tha gradh agam ort
Japanese: Kimi o ai shiteru 
Japanese: Watakushi-wa anata-wo ai shimasu 
Japanese: Kulo tresno

Xudu Məmmədov

Dünya şöhrətli Azərbaycanlı kristalloqraf, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor Xudu Məmmədovun əsərlərindən Amerika , bütün dünyada istifadə olunur. Mərhum alim bəzi əsərlərini hətta özü ingilis dilində yazmışdı. İndi həmin nəzəriyyələr kristalloqrafiya elmi sahəsində əsas mayak rolunu oynayır. 50-dən çox üzvi liqandlı kompleks birləşmənin molekul və kristal quruluşunu öyrənib, tədqiqatlarında elektronoqrafiya, rentgen-spektral analiz və hidrotermal sintez üsullarından geniş istifadə edib. O həm də estetika ilə intellektuallığın, fəlsəfə ilə elmin sintezini yaradanlardan biridir.